Nederlandse Italiaanse Friulaan op bezoek in Pertegada

Aldo & Anke in de biechtstoel bij bar Kyrie Eleison

Aldo De Stefano is één van de trouwe lezers van il Tramonto en vond het tijd worden om eens contact op te nemen met ‘die twee heren in Pertegada’. Zoals zijn naam al doet vermoeden heeft Aldo Italiaanse roots. Alhoewel hij in Nederland is geboren en getogen, blijft bella Italia altijd in zijn hart. Hij verblijft regelmatig in Italië en wilde ons graag eens ontmoeten om samen naar Kyrie Eleison te gaan, het barretje bij ons in de buurt wat ingericht is als kerkje. Aldo had hierover gelezen op ‘il Tramonto’ en zijn nieuwsgierigheid was gewekt.

Ook wij waren nieuwsgierig, een interessant artikel in wording…. Een afspraak werd gepland en om twee vliegen in één klap te slaan werd het een combi van een interview en een dagtrip, een bezoek aan een stukje van onze regio wat voor Aldo tot nu toe nog onbekend was.

Aldo en zijn lieftallige vrouw Anke stonden op het afgesproken tijdstip op onze stoep in Pertegada. Geen ’Italiaanse-kwartiertje-te-laat’, nee, gewoon punctueel.

Het was een zonnige dag in maart en in de tuin werd onder het genot van een kopje Italiaanse koffie en zelfgebakken Italiaanse cake wederzijds kennisgemaakt en de eerste ervaringen uitgewisseld.

De ‘Italiaan’ Aldo is opgegroeid en nog steeds woonachtig in Delft en praat met een overduidelijk – zoals wij het noemen – ‘Haags’ accent. Aan de ene kant logisch, aan de andere verwacht je een spoor van z’n Italiaanse achtergrond te vernemen. Dus gelijk maar de eerste vraag over de Italiaanse taal.

Spraken jullie thuis Italiaanse of Nederlands?
“Mijn ouders komen uit de Noord-Italiaanse regio en daar werd Friulaanse gesproken. Thuis spraken
onze ouders Friulaans en wij antwoordden in het Nederlands (een gezinscoach o.i.d. moest toen nog uitgevonden worden…… )  Mijn ouders spraken geen Italiaans (*1) en daarom heb ik het ‘standaard’ Italiaans nooit geleerd. Met mijn Italiaanse roots voel ik me af en toe gehandicapt, want Friuliaans wordt alleen in een bepaalde regio gesproken en in de rest van Italië kan ik me niet eens goed verstaanbaar maken…”

met Ad Smets wijntje drinken buiten bij Kyrie Eleison

Friulië, dat is nu net de regio waar ‘die twee Nederlanders uit Pertegada’ vertoeven. Licht dat eens nader toe…
“Mijn vader is in 1919 op zijn 18e naar Nederland gekomen. In de tijd na de 1e wereldoorlog (die in Italië een enorme impact heeft gehad) is mijn vader op zo’n jonge leeftijd puur uit armoede naar Nederland vertrokken om werk te zoeken. Zoals veel Noord-Italiaanse  arbeiders was mijn vader een terrazzowerker. De terrazzieri, zoals deze vaklui terrazzowerkers genoemd werden, vertrokken om elders hun geld te verdienen. Veelal bedoeld als tijdelijk, maar velen bleven in Nederland en stichtten daar hun gezin.
Toen mijn vader in Delft enigszins een bestaan had opgebouwd, kwam ook mijn moeder in 1924 naar Nederland.”

Inmiddels hadden we Pertegada verlaten en waren we aangekomen bij Kyrie Eleison. Na het bewonderen van het kerkachtige interieur van deze bar en het schieten van een paar foto’s van o.a. de biechtstoel zaten we onder een fantastisch voorjaarszonnetje op het terras te genieten van een glas witte wijn(klik hier voor de blog en fotoreportage over Kyrie Eleison)

Nederlands gezin
“Ja, alhoewel mijn ouders altijd gedacht hadden dat het ‘tijdelijk’ zou zijn, was de praktijk anders. Ze kregen twee dochters en twee zonen. Mijn oudere zussen, mijn jongere broer en ik zijn ‘geboren & getogen’ in Nederland. Wij waren zo vernederlandst dat na verloop van tijd ook bij ons de Nederlandse kost op tafel stond. ‘La cucina Italiana’ was voor familiepartijtjes en de feestdagen.”

Een ‘terrazzo-familie’?
Het werk in de terrazzo-wereld was mooi, maar ook zwaar en stoffig werk. Ik ben in 1960 op m’n 18e bij mijn vader in de zaak gekomen. Vanaf eind 19e eeuw was er veel belangstelling voor de terrazzo-techniek, niet alleen in kerken maar ook prestigieuze projecten als het Kurhaus Scheveningen en het Vredespaleis en de Passage in Den Haag werden voorzien van terrazzovloeren. Vervolgens kwam er vraag naar terrazzo in keukens en badkamers. Mijn vader was in Delft weliswaar de enige terrazzo-specialist, maar zijn bedrijf bleef een kleine speler en richtte zich vooral op aanrechten en kleinere oppervlakten, zoals badkamervloeren.”

De toeristische trip werd voortgezet en we bezochten eerst Villa Manin en daarna het wijnmuseum van wijnhuis Pittaro. Uiteraard konden we dit wijnhuis niet verlaten zonder een slokje te proeven van hun ‘Pink’ een roze bubbelwijn die net als Champagne volgens de ‘methodo classico’ wordt geproduceerd.

(klik hier voor onze beoordeling/waardering van deze wijn)

De traditie…
Mijn vader werd ziek en is in 1967 teruggegaan naar zijn geboortestreek en is daar in 1969 overleden. De cyclus was rond: geboren in het Italiaanse Friulië, geleefd en gewerkt in Nederland en gestorven en begraven in zijn geboortedorp Tauriano. Mijn broer en ik hebben het bedrijf voortgezet. Echter door de komst van nieuwe technieken en producten als o.a. rvs-aanrechten vervaagde de vraag naar terrazzo en heb ik mij gericht op algemene onderhoudswerkzaamheden in de bouwwereld.”

Heimwee naar Italië?
Eigenlijk niet. Ik ben opgegroeid in Nederland en getrouwd met een Nederlandse vrouw. Onze kinderen zijn volledig ‘Nederlands’ opgegroeid en de band met Italië leek heel ver weg. Beiden houden we veel van reizen en hebben veel van de wereld gezien: India, Nepal en Afrika. Na ons pensioen hebben we met de auto en caravan twee maanden door Marokko gereisd en een jaar later hebben we een rondje Middellandse Zee gemaakt van vijf maanden. In 2012 hebben we nog een rally door Centraal Azië gemaakt. Bijna 20.000 km in 6 weken. Op advies van de reisleiding ben ik toen eerst genaturaliseerd en ontving ik op mijn 70-ste mijn eerste Nederlandse paspoort.

Al geruime tijd kriebelde Italië. We hadden zelfs even het idee opgevat om in Toscane of Umbrië een b&b te beginnen, maar dat plan werd als snel van tafel geveegd. Onze zoektocht ging verder…”

Bloed kruipt waar het niet gaan kan….
Het leek bijna alsof we werden aangetrokken door mijn Italiaanse roots. De voorliefde voor ‘de bergen’ bleef en uiteindelijk hebben we in de geboorteregio van mijn ouders onze nieuwe bestemming gevonden. Inmiddels hebben we in het Noord-Italiaanse berggebied in het dorpje Tramonti di Sotto een huis gekocht. Het lijkt er bijna op alsof de cyclus van m’n vader zich herhaalt.”

For ever and ever?
Nee, door onze Nederlandse wortels en met name de kinderen, kleinkinderen en vrienden zullen wij ons nooit permanent in bella Italia vestigen. We proberen nu wat meer tijd door te brengen in Italië en we hebben het enorm naar ons zin in Friulië, maar zijn ook weer net zo blij om terug te komen op ons ‘honk’. We hebben twee ‘thuis’ (bestaat er een meervoudsvorm voor dit woord?) De toekomst zal uitwijzen hoe lang we ons dubbelleven kunnen volhouden.”

Het interview werd inmiddels voortgezet bij wijnboer Paolo Ferrin. Onze Friulaanse vrienden Paolo Ferrin en z’n vrouw Fabiola keken even vreemd op van onze ‘amico’ Aldo, een Nederlander die bijna geen Italiaans spreekt, maar wel hun taal, het Friuliaans en dan nog op de wijze waarop dit gesproken werd in het geboortedorp van zijn vader toen die in 1919 zijn geboortestreek verliet. Door hun gemeenschappelijke roots was er direct een klik en werd het gesprek in het Friulaans voortgezet. Inmiddels krijgen wij steeds meer mee van deze bijzonder moeilijke taal, maar het blijft lastig en toen voelden wij ons op dat moment even de buitenstaanders. En dat gebeurt ons natuurlijk nooit wanneer wij Nederlands bezoek meenemen op een toeristische toer door ‘ons’ Friulië. Ook voor ons was dit een bijzondere ervaring.

wijnproeverij bij wijnboer Ferrin : Sjaak Verweij – Fabiola Ferrin – Anke & Aldo De Stefano

De toeristische trip eindigde in Pertegada. Na een hartelijk afscheid keken we allemaal terug op een bijzondere ervaring. Een trouwe lezer van ‘il Tramonto’ die zijn roots heeft in ‘onze’ regio, met ons een voor hem onbekend deel van ‘zijn’ regio ontdekt en met ‘onze’ vrienden ‘zijn’ taal spreekt. Is het nog te volgen?

Naschrift van de redactie:

Italianen in Delft
Veel Italiaanse immigranten zijn neergestreken in Nederlandse steden, o.a. in Delft. Ter ere van het 750–jarig bestaan van Delft werd een boek uitgebracht over Italianen in Delft. ‘Romeinen, bankiers & gastarbeiders’ geeft een beeld van de historie en de invloed van de Italianen, een bevolkingsgroep die niet alleen zijn sporen heeft achtergelaten,  maar ook een geïntegreerd onderdeel uitmaakt van de stad Delft. Eén hoofdstuk is gewijd aan de ‘terrazzieri’, de terrazzo-arbeiders en verhaalt over de familie De Stefano, het leven van de Francesco De Stefano, de vader van Aldo. Ter ere van de Italiaanse Delftenaren is dit boek ook in het Italiaans uitgebracht.

Klik hier voor het artikel (in het Nederlands) over de familie De Stefano, de terrazzieri van Delft
Klik hier voor het artikel (in het Italiaans) over de familie De Stefano, de terrazzieri van Delft
Klik hier voor het artikel over ‘de terrazzo-arbeiders’ wat wij eerder publiceerden op de website van il Tramonto

*1) Friuliaans is de tweede officiële taal in Italië. Het wordt vaak het Fries van Italië genoemd. Geen dialect, maar een eigen taal met veel andere woorden, klanken en grammatica. Zelfs in het begin van de 20e eeuw werd alleen – dus ook op school – Friuliaans gesproken. De generatie uit die tijd beheerste geen standaard-Italiaans.

KLIK HIER VOOR ALLE BLOG’S OP IL TRAMONTO

9 comments

  • Agaath de Jonge

    Agaath de Jonge
    Wat leuk om deze mail te ontvangen van mijn familie
    in het noorden van Italie

  • Beb Slinkert

    Wat leuk met veel plezier gelezen!

  • Patrizia Zanin

    Nóg een nazaat van een emigrante Taurianese! En nog wel van één die hetzelfde beroep uitoefende als mijn grootouders, eveneens uit Tauriano, en ook naar Nederland verkast….!

  • Alberto Bianchin

    Io ti ciamo Alberto Bianchin.
    Hoi mijn vader kwam ook uit Friuli geboren 1935 in Portoquaro en opgegroeid in Teglio Veneto. In 1957 kwam hij naar Nederland als terrazowerker.
    Ik zelf heb nog steeds de italiaanse nationaliteit en daar ben ik trots op.

    • Lea Vingerhoets

      Alberto wat grappig. Mijn nonno (Antonio Orlando)is geboren in Teglio Veneto en mijn nonna (Petronella Rosa Gastaldo) in Maniago. Na de 1e wereldoorlog zijn zij in Amsterdam gaan wonen en nonno werkte in de terrazzo. In 1968 zijn mijn grootouders teruggekeerd naar Italie. Eerst een jaartje Bibione, vervolgens Portogruaro. Na het overlijden van nonno is nonna in Teglio Veneto gaan wonen. Ik heb nog steeds familie in Teglio Veneto en de regio en kom er nog af en toe.

  • Claudia Strookman-Perin

    Grappig, fûrlan is ook mijn moedertaal. Italiaans heb ik later pas geleerd.
    Leuk interview trouwens! Ik denk dat mijn vader deze familie wel kent; hij is ook terrazziere.

  • Jolanda Houweling-Sieuwerts

    Mijn vader komt ook Friuli ik ga er 2 a 3 keer per jaar heen. Mijn hele familie woont daar. Zo’n mooie streek!

  • Antonietta Sgherzi

    Mijn vader, een Italiaan, kwam in de jaren 60 naar Nederland als gastarbeider en werkte voor Phlips. Helaas ben ik niet 2 talig opgevoed. Ieder jaar met de zomervakantie reden wij 2000 km naar het zuiden van Italie om zijn (en mijn) familie op te zoeken. Na zijn pensioen is hij teruggegaan naar zijn roots en slijt zijn oude dagen dagen in zijn geboortedorp :).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *