il Tramonto

Ad Smets en Sjaak Verweij, twee Nederlanders die in Italië wonen, delen hun ervaringen over op hun landgoed Villa Valetudine. Voor de verandering dit keer géén B&B of boetiekhotel, maar een artistieke oase in de noord Italiaanse regio Friulië.

Valetudine

“Questa parola non esiste!” Dit woord bestaat niet, zo beweerde de negentigjarige wereldberoemde orgelbouwer Gustavo Zanin! Deze kwieke dottore honoris causa was een veelweter, een autoriteit. Als hij praatte dan werd er geluisterd. Ook al gaven wij aan dat ‘valetudine’ zelfs door Dante Alighieri was gebruikt, bleef hij het hardnekkig ontkennen, totdat onze vriendin Fabiola Tilatti, eigenaar van wijnhuis Paolo Ferrin, het grote Italiaanse woordenboek erbij haalde en hij ons gelijk moest geven.

“Come mai’? Hoe is het mogelijk dat jullie ‘Hollanders’ mij een Italiaans woord leren? Tja, deze reactie van Gustavo is er een van vele. Meer en meer werd duidelijk dat wij een vergeten woord hadden opgeduikeld. Wij waren op zoek naar een naam voor onze stichting en tevens ons nieuwe huis in Midden-Friulië. Sjaak trof dit woord aan in stukken van Dante. Die gebruikte ‘valetudine’ om daarmee de gezondheidstoestand aan te duiden. Het woord stamt af van Valetudo (dochter van Aesculapius), de Godin van de gezondheid en hygiëne. In ruime zin is het woord uit te leggen als ‘benessere’ (welzijn), precies passend bij onze bedoelingen.

Camino al Tagliamento, klein maar fijn….

Na meer dan zes jaar zoeken naar een nieuwe plek hadden we eindelijk onze ‘nieuwe’ Italiaanse stek gevonden, een oude herenboerderij op 30 km van Udine en 30 km van de Golf van Venetië, in het eeuwenoude Camino al Tagliamento. Een piepklein en pittoresk gehucht met een rijke historie dat op vijf kilometer afstand ligt van de prachtige Villa Manin, het paleis van de laatste Doge van Venetië. Ons dorpje waar Keizer Karel I van Oostenrijk is beschoten toen hij op de uitkijk stond boven op de toren van Villa Stroili en waar Ermes di Colloredo (1622-1692) leefde, de eerste dichter/schrijver in de Friulaanse taal. Het Friulaans is de tweede taal van Italië, gemeten naar het aantal mensen dat het spreekt. Het lijkt op een mengeling van Italiaans, Frans, Slavisch en retro Romaans. Hun standaardbegroeting is ‘MANDI’ hetgeen gezien mag worden als: ‘ik geef je in handen van God’!

Een oude herenboerderij met diverse stallen en een graanschuur kopen is één, het opknappen ervan is echter bepaald geen sinecure. Daarbij kwam ook nog eens dat een paar maanden nadat we gestart waren met het opknappen ervan wij in de chiusura (lockdown) terecht kwamen waarbij we diverse weken opgesloten zaten op ons landgoed. We mochten zelfs het dorp niet uit! Okay, we hielden ons op de been door onze situatie te relativeren: stel dat we in een eenkamerflat, vierhoog achter, in Milaan zouden wonen? Ma allora, laten we deze trieste episode snel vergeten en vooral vooruit blijven kijken. Dat heeft ons toen geholpen en nog steeds houdt deze positieve instelling ons op de been, al zijn onze oude ‘knoken’ wel erg stijf als we tegenwoordig uit bed stappen. Dio Santo, wat is er iedere dag veel werk te verrichten! Wij hebben geen tijd om lui te zijn of te worden. En, om eerlijk te zijn, we zijn ongelooflijk tevreden. Persoonlijk denk ik dat er een wereldwijd probleem is dat ik omschrijf met de uitspraak: “ledigheid is des duivels oorkussen!” Die duivel heeft bij ons dus echt geen kans en als hij al komt, we lusten hem rauw!

Los van het feit dat we er geen tijd voor zouden hebben, een sportschool bezoeken om fit te blijven is niet nodig als je zo’n project aangaat zoals het onze. Een bijkomend voordeel was ook nog eens dat wij 10 kilo afvielen dankzij de fysieke inspanningen. We konden weer eten wat we wilden! Oh, wat een welkome bijkomstigheid. Dat waren wij met onze zittende banen in ons vorige Nederlandse leven niet gewend. Alleen al van het kijken naar de verrukkelijke Friulaanse gerechten sloeg de weegschaal extra uit.

Inmiddels zijn we een tijdje verder en de eerste resultaten mogen er zijn. De stallen zijn behoorlijk opgeknapt al behoeven de daken wel nog wat aandacht. We hebben zelfs een nieuwe keuken en badkamer in huis. Wel jammer dat we dit jaar maar liefst negen maanden verstoken bleven van warm water vanwege een kapotte verwarmingsketel. Ook spoelt de WC niet goed door omdat de leverancier een verkeerde stortbak bij het toilet heeft geleverd maar de fout niet wil erkennen. Helaas zitten we geregeld voor vele klusjes op de juiste werkmannen te wachten. Het standaardantwoord luidt telkenmale: “vengo domani!” (ik kom morgen). Ze vergeten er wel een jaartal bij te zetten.

Hopelijk kunnen we in 2023 tevens een begin maken met het isoleren van ons huis want in de winter kunnen we het met moeite op 16 graden krijgen. Soms lijkt het alsof we naar de jaren zestig zijn teruggekeerd. Voor de haard zitten om het een beetje warm te krijgen echter wel nog met tintelende wintertenen. Een Italiaanse ‘villa’ betekent zeker niet altijd de romantiek die het in de zomermaanden uitstraalt. “Het zijn edoch geen enorme tegenslagen of ontberingen om af te haken, we hebben het er tot nu toe graag voor over, aangezien we wel al konden starten met het organiseren van allerlei leuke bijeenkomsten”, aldus Sjaak Verweij, al meer dan dertig jaar mijn steun en toeverlaat.

Villa Valetudine, een oase van kunst en cultuur
Zo hebben we inmiddels een prachtig concert gehad in onze voortuin. Musici uit Venetië hebben de ‘Divertimenti di Mozart’ ten gehore gebracht. En op het moment van het schrijven van deze blog houden we alweer de dertiende tentoonstelling in een dik jaar tijd.

Dit is wat wij willen met onze Villa Valetudine; een culturele en artistieke oase vormen! Een plek waar iedereen welkom is, ervan uitgaande dat men met goede bedoelingen en in vrede komt. Om te genieten van wat anderen maken, kunst of muziek, literatuur of dans. Terwijl onze dorpsbewoners aanvankelijk dachten dat wij een B&B of een frasca (vrij vertaald: een plaatselijk wijnbarretje) zouden gaan beginnen, is het inmiddels in de gehele regio gemeengoed geworden dat Villa Valetudine een andere doelstelling heeft. Plaatselijke kunstenaars mogen vrijelijk gebruik maken van onze ruimten. Een regionaal bekende schrijfster/ journaliste die een prachtig boek had geschreven verkoos de première van haar nieuwe boek te houden in onze graanschuur. De opbrengst van het boek kwam geheel toe aan een kinderafdeling (longziekten) van een ziekenhuis in Udine.

Recentelijk hadden we een bijzondere tentoonstelling van mozaïekwerken van een sociale werkplaats te Pordenone waar kinderen en volwassenen met autisme een daginvulling vinden. Deze Stichting Kinderen & Autisme had ruim veertig kunstwerken bij ons op de hooizolder hangen. De kunstwerken zijn kopieën van wereldbekende schilders zoals Gustav Klimt, Paul Gauguin en Vincent van Gogh. Inmiddels zijn vier werken aangekocht door bezoekers en met de opbrengst ervan is deze Italiaanse stichting weer geholpen. Oh, we zijn best trots op deze eerste resultaten en we vinden het fijn dat we met onze inzet gezien en gevonden worden. Deze speciale tentoonstelling werd zelfs geopend door de vicepresident van onze regio, tevens de minister van Volksgezondheid.

Iets terugdoen voor de maatschappij

Dit is wat wij wilden, iets terugdoen voor de maatschappij. Uit dankbaarheid voor het feit dat wij beiden mooie carrières in Nederland hebben gehad. Tevens hebben wij ons ten doel gesteld om de authentieke boerderij te behouden voor het nageslacht. Niet ons eigen nageslacht, want Sjaak en ik hebben geen kinderen. Daarom hebben wij een stichting opgericht, waarmee we een bijdrage willen leveren aan de maatschappij. Zo willen wij de eenzaamheid bestrijden, de zelfredzaamheid onder mensen vergroten en de culturele eigenheden voor de toekomst behouden. Villa Valetudine wordt op termijn dan ook een museum.

Het grote voordeel voor onszelf is dat we op deze wijze, met onze aanpak, een hecht onderdeel uitmaken van de plaatselijke gemeenschap. Ons verlangen hebben wij in werkelijkheid weten om te zetten, het blijft dus niet bij een droom.

Noot: wij, Sjaak en Ad, zijn al jaren grote liefhebbers van de relatief onbekende Italiaanse regio FVG, Friuli Venezia Giulia. Deze autonome regio met een eigen regering biedt eigenlijk alles wat je in een vakantieland zou willen vinden: mooie stranden, lieflijke heuvels die onder de Italianen zelfs ‘het Toscane van het Noorden’ worden genoemd. Je treft er de Alpen en Dolomieten aan. Er zijn prachtige steden met waardevolle oudheidkundige bezienswaardigheden, er is een rijke en gezonde 0-km keuken en je hebt er fantastische wijnen. Over deze regio schrijven wij met liefde, om het bij de Nederlandstaligen onder de aandacht te brengen. In ons boek L’amore verhalen wij over onze eerste stappen van onze inburgering in Italië! Het boek wordt weldra ook in het Italiaans uitgegeven. Het is een speciaal samenwerkingsproject tussen een student van de vertaalopleiding in Nederland en een student van de Universiteit van Udine. De opbrengst komt geheel ten goede aan Stichting Valetudine. Voor meer info of bestellen, klik dan hier.