2021, het jaar van Dante Alighieri

2021 is in Italië het jaar van Dante Alighieri. Zijn 700ste sterfdag wordt met vele culturele evenementen gevierd. Dante is de grootste Italiaanse dichter en staat bekend als ‘il padre della lingua italiana’, de vader van het Italiaans. Zijn voornaamste werk, ‘La Divina Commedia’ (de goddelijke komedie), wordt beschouwd als één van de hoogtepunten van de wereldliteratuur.

Voor il Tramonto schrijven we voornamelijk over de noordelijke regio Friulië (voluit Friuli Venezia Giulia), dus gaan we een beetje vreemd. Nou, eigenlijk ook niet want jaren geleden hebben we vanuit een verrukkelijke vakantie aan de gouden stranden te Lignano (Friulië) persoonlijk een bezoek gebracht aan de graftombe van Dante in Ravenna, een dagtrip van een paar uur! Bovendien hebben wij onze stichting en onze Italiaanse herenboerderij de naam ‘Villa Valetudine’ gegeven. Valetudine is een term die in de vergetelheid is geraakt en heden ten dage nauwelijks nog gebruikt wordt. In zijn boek ‘il Convivo’ (1304-1307) schreef Dante:

Salute, cioè stato di salute o anche buona condizione
di salute: le corporali bontadi, cioè bellezza,
fortezza e quasi perpetua valetudine”

Vrijvertaald (met dank aan Chiara Zamarian): Gezondheid, dat wil zeggen, een gevoel van fitheid of beter noch een goede gezondheidstoestand: de goede eigenschappen beschikken wat betreft ons lichaam, dat is schoonheid, kracht en bijna oneindige VALETUDINE. (Valetudine als gevoel van fitheid en harmonie/balans).

Revolutionaire schrijver, niet in Latijn, maar Italiaans

Wanneer we Italiaanse vrienden uitleggen vanwaar de term Valetudine komt en wij aangeven dat Dante deze term gebruikt heeft, dan is het allang goed. Want Dante is voor de Italianen bijna een heilige. Op school worden nog steeds vele gedichten van Dante uit het hoofd geleerd.

DE GODDELIJKE COMEDIE – Zijn voornaamste werk staat bekend als La Divina Commedia (De Goddelijke Komedie). Het is een gedicht in drie delen over een reis door het hiernamaals, van de Hel (Inferno), door het Vagevuur (Purgatorio) naar het Paradijs (Paradiso).

Toen Dante ‘De goddelijke komedie’ schreef, bestond er nog niet één Italiaanse staat en werd er nog niet één Italiaanse taal gesproken. Het Latijn was de officiële taal die onder andere gebruikt werd in liturgie en literatuur. De taal die men sprak, verschilde per stad en streek. Bij het schrijven van ‘De Goddelijke Komedie’ koos Dante er bewust voor dat niet in het Latijn te doen. In plaats daarvan schreef Dante het in het dialect dat hij uit zijn stad Florence kende. Revolutionair, vergelijkbaar met Luther die de Latijnse bijbel voor het gewone volk vertaalde in het Duits.

Uiteraard had Italië daarmee niet meteen een nieuwe landstaal, maar het was wel een stap in die richting. Dantes werk werd door heel Italië gelezen en daardoor werd zijn dialect overal bekend en begonnen meer auteurs in de volkstaal te schrijven. Door de eeuwen heen werd de volkstaal, met name het Florentijnse dialect, steeds meer gebruikt. Pas in 1861, bij de Italiaanse eenwording, werd het de officiële taal.

Verbanneling

Vanwege zijn kritiek op de politiek werd Dante in 1302 verbannen uit zijn geboortestad Florence en is hij gevlucht naar Ravenna. Hier stierf hij – nog steeds in ballingschap zijnde – in 1321 en hier ligt hij begraven. Moge hij rusten in vrede te Ravenna! Dat is de vraag want al lange tijd bestaat er ruzie tussen Florence en Ravenna om zijn overblijfselen! Voorlopig blijft hij in Ravenna. De nog immer lege graftombe te Florence kun je gaan bezichtigen in de Basilica Santa Croce. Té laat erkende zijn geliefde vaderstad Dantes grootheid. Het Florentijnse gemeentebestuur zendt sinds 1325 jaarlijks een kruik met olijfolie en een palmtak naar Ravenna met het verzoek de stoffelijke resten van ‘Onze Grootste Zoon terug te geven opdat de beenderen een rechtmatige plaats krijgen’. Een poging om in de lege graftombe te kunnen worden bijgezet, of om een extra toeristische attractie erbij te hebben!!!! De magistraten van Ravenna blijven, zelfs in tijden van koninklijke, keizerlijke, mussoliniaanse, berlusconiaanse, pauselijke ‘overheersingen’ en tijdens wereldoorlogen correct en beleefd: “Eens verbannen, blijft verbannen”.

Dante’s graf

Wij hebben een bezoek gebracht aan zijn tombe. Hoewel Dante al in 1321 stierf, werd de tombe pas veel later gebouwd. Een graf met neoklassieke elementen, een ontwerp van Camillo Morigia, dat in 1780 in gebruik werd genomen. Ga gerust naar binnen om een kijkje te nemen. Lees Canaccio’s epitaaf (grafschrift), dat 6 jaar na Dante’s dood geschreven werd.

Je treft er het kunstwerk aan van Pietro Lombardo met de afbeelding van een lezende Dante achter zijn bureau. Merkwaardig genoeg is het reliëf bijna 300 jaar ouder dan het graf en maakte het aanvankelijk deel uit van de Basiliek van San Francesco.

Tevens vind je in Ravenna de plek waar Dante’s overblijfselen tijdens de Tweede Wereldoorlog tijdelijk bewaard werden. Zijn botten waren naar een nabijgelegen locatie overgebracht, onder een kleine berg zand die nu begroeid is met klimop, om te voorkomen dat ze tijdens bombardementen beschadigd zou worden.

© www.iltramonto.eu – redactie: Sjaak Verweij – foto’s: Ad Smets

Klik hier voor alle blogs ‘il Tramonto’


L’amore, een boek over twee Nederlanders die een
nieuw bestaan opbouwen in Italië

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *