il Tramonto

Met regelmaat van de klok worden wij uitgenodigd voor lezingen en boekpresentaties. We gaan er geregeld heen. Is het niet om de taal beter te leren, dan is zo’n bijeenkomst alleen al een uitstekend netwerkmoment voor ons. We hebben er inmiddels al zoveel mensen door leren kennen. En met mensen nieuwe verhalen ergo onderwerpen voor il Tramonto: onze ontdekkingsreis naar Italiaanse cultuur, eten, wijnen, gewoonten en gebruiken. Alles wat maakt dat velen met ons Italië ‘il bel paese’ noemen. Tijdens zulke bijeenkomsten is het beter om te spreken over ‘geconfronteerd te worden met de Italiaanse taal’. Is het wel echt leren? Je krijgt op een avond zoveel informatie en de inmiddels grijze cellen werken ook niet meer zó snel als we ooit gewend waren, dat veel wat we horen meteen wegzakt.

Mauro Tonino is een intellectueel en heeft als schrijver heel wat boeken op zijn naam staan. Over de presentatie van zijn boek ‘il prezzo del lavoro’ hebben we eerder bericht (lees hier). Helaas was dat een greep te hoog voor ons. En jammer genoeg waren we in Nederland tijdens zijn presentatie van het boek over de foibe (romanzo storico sull’esodo istriano e le foibe: ‘Rossa Terra’). Over hoe deze ‘grotten’ in de buurt van Triëst werden ingezet door o.a. de fascisten als afvoerputje van hun tegenstanders die terplekke werden gefusilleerd en in de grotten werden gedumpt, komen we in de toekomst zeker nog te schrijven, want dit is een afschuwelijk onderdeel van de sowieso al complexe geschiedenis van Noord Italië.

Tijdens het feest van de heksverbranding op 6 januari (wij vieren Driekoningen, de Italiaan ‘la befana’) hebben 10 schrijvers hun verhaal met als thema ‘vuur’ (fuoco) voorgedragen. Mauro Tonino was een van hen en hij had deze keer zoveel lachers in de zaal dat we hem vroegen ons zijn ‘monoloog’ toe te sturen zodat we het verhaal eens rustig konden nalezen in de hoop om de clou te begrijpen.

Onderstaand zijn monoloog en door een snelle vertaling / toelichting kunnen we ook de Nederlandse en Belgische lezers een tipje van de sluier oplichten.

Voor studenten Italiaans: lees het verhaal en zie het als een uitdaging om het zelf te vertalen, zonder naar de Nederlandse toelichting te kijken…….

Ad Smets

schrijver Mauro Tonino tijdens zijn presentatie op 6 januari

Ad triangulum – Supercazzora del fuoco
Monologo –  Autore: Mauro Tonino

Voi, uomini e donne del terzo millennio, vi siete mai chiesti che cos’è il fuoco? Non arrovellatevi a rispondere, perché il responso è no! Altrimenti noi, non staremmo qui a rendervi edotti. Vediamo cosa pensavano al riguardo gli antichi, perché rispetto a tutti noi, “loro” di tempo per riflettere ne avevano:

“I filosofi greci individuarono nel fuoco uno degli archè (o origine) del cosmo, cioè una delle diverse soluzioni proposte dai presocratici per cercare di ricondurre a un’unica sostanza i mutamenti della natura. In particolare Eraclito sosteneva che il mondo aveva avuto origine dal fuoco, da lui inteso come forza primigenia che regola la legge degli opposti contrari. È probabile tuttavia che Eraclito stesso utilizzasse l’immagine del fuoco più come metafora per indicare l’eterno divenire del Lògos.”

Semplice e chiaro, vero?

Già questa elementare spiegazione scaricabile da Wikipedia potrebbe risultare esauriente, ma visto che siamo qui per illuminarvi, ripeteremo le parole dell’artista/scienziato più grande di tutti i tempi:

“Il foco, è da esser messo per consumatore d’ogni sofistico e scopritore e dimostratore di verità, perché lui è luce, scacciatore delle tenebre occultatrici d’ogni essenzia.”

Questo è quanto sostenne il sommo da Vinci nei suoi Codici, ma è proprio così?

No, non è così, non ci credete? Seguiteci nel ragionamento e alla fine converrete con noi.

Il fuoco ci è accanto da più di 400.000 anni, saremmo ingrati se non gli riconoscessimo il merito di averci permesso di fare almeno tre cose fondamentali: Cucinare, forgiare scaldarci (tre, un numero che riecheggerà spesso stasera), ma il fuoco è per sua natura infido, in perenne contraddizione, è contemporaneamente Yin e Yang, luce e tenebre, effimero come il fuoco di paglia, il fuoco fatuo e il fuoco amico. Lo sapevano bene gli antichi assurgendolo a spirito distruttore di Ade come al potere creatore di Efesto.

Fuc, Foc, Fuego, Fire, Fogo, Feuer, Feu, Fajro, Fayer, Fotià, pensate in quante lingue il fuoco principia con la lettera effe, osservate pure la sua grafia, tre aste, il numero tre che torna ancora, eppure una ragione c’è. Questa lettera, essa stessa rappresenta l’essenza, il vero potere, quello che muove il mondo, perché tira più un pelo di effe … che un carro di buoi!

Anche il simbolo alchemico del fuoco è guarda caso un triangolo, tre angoli e tre aste che s’incontrano (come vedete il numero tre che ritorna). Rivolto verso l’alto ricorda la fiamma protesa, in elevazione verso il cielo, ma c’è anche il triangolo rivolto verso il basso, che come abbiamo visto è altrettanto potente!

Ma, tecnicamente che cos’è il fuoco?

E’ una reazione di ossidazione esotermica irreversibile, nell’equilibrio di tre elementi (il tre che ricompare) combustibile, comburente (per chi non lo sa è l’ossigeno) e temperatura di accensione. Non a caso si parla di triangolo della combustione (curioso, il triangolo che riappare sempre)

Qual è poi il suo colore, il rosso direte voi! No! Son tre i colori fondamentali del fuoco ( sempre il tre che riaffiora) il rosso a 585 gradi, il giallo a 995 e l’azzurro 1400 gradi celsius. Da sempre l’uomo sa che il fuoco non gli appartiene, tant’è che Prometeo dovette rubarlo agli dei, ma ne subisce il fascino, sui suoi altari sacrifica i frutti della terra innalzandolo a mediatore tra l’umano e il divino, è simbolo di purificazione, ma è proprio così?

No, non è così! Perché le contraddizioni del fuoco brillano e la storia dell’uomo ne è costellata.

Pensate ai secoli bui, non furono forse illuminati dai roghi delle streghe, alimentati dallo spirito purificatore dell’Inquisitore, nel macabro triangolo che riemerge ancora FUOCO = DIAVOLO = INFERNO, antinomia tra spiritualità e simbologia.

E allora, se l’inferno esiste, chi di loro c’è finito, a parer nostro le streghe no di certo.

Il fuoco, “scacciatore delle tenebre occultatrici d’ogni essenzia” come ebbe a dire il da Vinci o fautore dell’oblio dell’intelletto con Torquemada ad attizzar la pira? Questa è l’ambiguità del fuoco! Essere, e contemporaneamente non essere!

Ma se il triangolo orientato verso l’alto richiama il fuoco e la fiamma, quello verso il basso arde e nutre ben altro fuoco, tant’è che “l’archè” dei greci, ripreso dal pennello di Gustave Coubert migliaia di anni dopo ne “l’origine du monde”, ancor oggi da scandalo in queste terre.

Eh, potenza evocativa del soggetto!

Allora, paleserete voi: Il triangolo è una figura geometrica forte e stabile! Dipende!

Finché i tre costituenti del triangolo della combustione son presenti (temperatura, comburente e combustibile) il fuoco regge, mancandone uno solo si spegne. Di questo troviamo conferma pure nella geometria del triangolo (ovvero il caso di lei, lui e l’altro) la tresca regge e tutto sta in equilibrio, finché il cornuto non viene a sapere e s’incazza.

Pertanto, a conclusione di questa articolata digressione, possiamo scientemente sostenere senza prova di smentita, che fuoco e triangolo son elementi altamente instabili e pericolosi!

Ad triangulum – Supercazzora del fuoco
eenvoudige toelichting (geen letterlijke vertaling)

Toelichting op de monoloog van auteur Mauro Tonino:
“Het is een interessant artikel om te lezen, best ingewikkeld, omdat er veel naar Griekse goden uit de oudheid, uitspraken van da Vinci etc. etc. wordt verwezen. Niet echt makkelijk om te vertalen en sommige passages gaan verloren in de humor van Italiaanse zegswijzen”

Inleiding
Perché tira più un pelo di effe … che un carro di buoi!
Mauro zinspeelt hiermee op de f van fuoco (vuur) maar in de zegswijze gaat het om
de f van fica (kut).
Perché tira più un pelo di fica che un carro di buoi!
Dit betekent zoiets als: een haar van een vrouw (netjes uitgedrukt  ) trekt meer aan dan honderd paar ossen (kunnen trekken).

Het Monoloog van Mauro Tonino:
Dames en heren van het derde millennium, is u ooit gevraagd wat vuur nou eigenlijk is?
Bespaar u de moeite om te antwoorden, want het antwoord is nee!
We hoeven u anders ook niet te informeren.
Laten we eens kijken wat de klassieken/mensen uit de oudheid hiervan vonden, aangezien zij in tegenstelling tot ons tijd genoeg hadden hierover na te denken:
“De Griekse filosofen ontdekten in het vuur een van de archè (of oerbeginselen) van het heelal, oftewel een van de verschillende oplossingen die door de Presocraten (denkers uit het antieke Griekenland uit de tijd voor Socrates) werden geopperd om de mutaties van de natuur terug te voeren/brengen naar slechts een substantie/materie. Vooral Heraclitus beweerde dat de wereld uit vuur is ontstaan. Het vuur was volgens hem de oerkracht die wet van de tegenstrijdigheid der tegendelen reguleert. Het is niettemin waarschijnlijk dat Heraclitus het beeld van vuur meer als metafoor gebruikte om het voortdurende wording van de Lògos (de rede).

Eenvoudig en helder toch?
Deze eenvoudige uitleg van Wikipedia zou genoeg moeten zijn, maar aangezien het de bedoeling u wat mee te geven, zullen we nog eens naar de woorden kijken van de grootste kunstenaar en geleerde aller tijde:
“Vuur kan gezien worden als de vernietiger/verbruiker van het sofisme en als de ontdekker en vertegenwoordiger van de waarheid, want het is licht en verjaagt duisternis die alle essentie verbergt.”

Dit is wat de grote Da Vinci in zijn Codex beweert, maar is dit ook juist?
Nee, dat is het niet, toch?

Luister naar onze redenering en aan het eind zal u het met ons eens zijn.
Het fenomeen vuur staat al meer dan 400.000 jaar dicht bij ons. We zouden ondankbaar zijn als we het vuur niet op waarde zouden schatten aangezien we hierdoor in staat zijn op zijn minst drie fundamentele zaken te doen: koken, smeden en ons warmen (drie, een getal dat vanavond vaker te horen zal zijn), maar vuur is door van nature onbetrouwbaar, altijd in strijd met zichzelf en tegelijkertijd Yin en Yang, licht en duisternis, kortstondig/vluchtig/voorbijgaand als een strovuur, dwaallicht en vriendschappelijk vuur. De klassiekers wisten het vuur goed te verheffen, van het vuur van de vernietigende geest van Hades, god van de onderwereld, tot de machtige schepping van Hephaistos (de god van de smeedkunst en het vuur).

Fuc, Foc, Fuego, Fire, Fogo, Feurer, Feu, Fajro, Fayer, Fotià
In hoeveel talen is wordt de eerste letter van vuur niet gevormd door de letter f. Kijk eens het naar het uiterlijk van de letter f, drie lijnen, het getal drie komt hier weer terug, toch een motivatie/reden/argument. Deze letter staat zelf symbool voor de essentie, de ware kracht, dat wat de wereld laat draaien, want: perché tira più un pelo di effe… che un carro di buoi.

Ook het alchemistisch symbool voor vuur is, heel toevallig, een driehoek, drie hoeken en drie lijnen die elkaar kruisen (het getal drie komt hier weer terug).