il Tramonto

winkelcentrum in de Valentijns-stemming

Iedereen kent Valentijnsdag vanwege de valentijnskaarten, de rode rozen, de cadeautjes en valentijnsdineetjes. Maar wat is het eigenlijk? Een feest, een feestdag, hoe lang bestaat het al en waar komt deze traditie – historisch – vandaan?

In mijn persoonlijke herinnering is Valentijnsdag is geen christelijke of kerkelijke feestdag. Tijdens mijn protestantse opvoeding – inclusief bijbellessen en wekelijkse catechisatie lessen – was ik nog nooit op Valentijnsdag gestuit. Valentijnsdag zou een dag zijn waarop verliefden elkaar anoniem extra aandacht geven met cadeautjes, bloemen, of kaarten. Deze traditie lijkt te zijn overgewaaid vanuit de Verenigde Staten, waar elke traditie en feestdag commercieel flink wordt uitgebuit.

Italiaanse herkomst
In Nederland en België is ‘Valentine’ pas midden jaren 90 een groot – lees: commercieel succes geworden: cadeauwinkels, boekwinkels, lingeriewinkels en bloemenwinkels profiteren flink van een nieuwe traditie. Echter, na enig speurwerk blijkt Valentijnsdag helemaal geen nieuwe en zeker geen Amerikaanse traditie te zijn. Valentijnsdag heeft een Italiaanse historie. Dat kon toch eigenlijk niet anders, het land van de liefde, de passie, ‘L’AMORE’. Het Italiaanse tintje werpt voor ‘il Tramonto’ een heel ander licht op Valentijnsdag. Voldoende aanleiding om eens ‘in de pen te klimmen’ zoals de pre-digitale uitspraak luidt.

Twee christelijke martelaren: San Valentino
Valentijnsdag valt samen met de feestdag van maar liefst twee christelijke martelaren met de Latijnse naam Valentinus. Martelaren die later heilig werden verklaard en daarom San(to) Valentino (Heilige Valentijn) genoemd werden. Eén was priester in Rome, een ander was bisschop van Terni. Beiden werden in de 3e eeuw ter dood gebracht. Mogelijk gaat het hier zelfs om dezelfde persoon. Of de gewoonten die met de dag in verband staan met het leven van deze heiligen….?

Historische achtergrond(en)
Er bestaan verschillende versies c.q. interpretaties van de herkomst van Valentijnsdag. Zeker gezien de vermeende herkomst (3^e eeuw) is het twijfelachtig of deze historie op enige waarheid berust of dat het verhaal in de overlevering geromantiseerd is of er achteraf gewoonweg bij verzonnen is. Laten we het niet moeilijk of ingewikkeld maken, we lopen gewoon even door de meest gangbare versies. Bij het lezen alleen al wordt duidelijk dat het leven van de vermeende Valentino’s niet over rozen is gegaan.

In m’n kleuterschoolperiode probeerden mijn ouders mij al aan een vrouw te koppelen, echter zonder succes. Ik vond mijn eigen Valentijn…..

Valentijn 1 – Gehuwde soldaten
Deze legende verhaalt dat de naam Valentijnsdag afkomstig is van een christelijke priester, genaamd Sint-Valentijn. Deze priester leefde in de 3e eeuw na Christus. In deze tijd bestond er een keizerlijk bevel, wat soldaten zou verbieden om te trouwen. Er werd geloofd dat soldaten die vrijgezel waren eerder bereid zouden zijn om voor hun vaderland te sterven op het slagveld dan getrouwde soldaten. Priester Valentijn zegende – tegen de keizerlijke wetten in – heimelijk toch soldaten in het huwelijk. Hij was namelijk van mening dat liefde alles overwon. Dit kostte hem zijn leven, want Keizer Claudius II liet hem op 14 februari 269 executeren.

Valentijn 2 – Valentijn verliefd op dochter van gevangenisbewaarder
Volgens de legende kwam een jong paar bij bisschop Valentijn met het verzoek hen te trouwen. De man was een heidense soldaat, de vrouw een christen. Valentijn vond de liefde zwaarder wegen dan de wetten van de keizer en de kerk en huwde het stel. Al gauw kwamen meer paren met hetzelfde verzoek. De bisschop werd aangegeven en gearresteerd. Toen hij voor de keizer moest verschijnen, probeerde hij zelfs die te bekeren tot de kerk. Keizer Claudius voelde zich beledigd en liet Valentijn martelen en onthoofden. Dat gebeurde volgens deze legende op 14 februari. Voordat het vonnis werd uitgevoerd, zag Valentijn nog kans de dochter van de gevangenisbewaarder een briefje toe te stoppen met de tekst ‘Van jouw Valentijn’. 

Schieten de tranen je al in je ogen? Zo nee, het wordt nog sentimenteler.

Valentijn 3 – Valentijn de genezer
In deze versie was Valentijn niet verliefd op de dochter van de gevangenisbewaarder, maar kwam vaderlief bij de toen al in de gevangenis zittende Valentijn met het verzoek zijn blinde dochter te genezen. Valentijn zorgde voor een geneesmiddel, maar dat werkte niet. Op de dag van zijn onthoofding probeerde de vader van het meisje nog wanhopig het vonnis tegen te houden, maar tevergeefs. Na Valentijns terechtstelling ontving het meisje een klein briefje van Valentijn ‘Van Valentinus’, wat nu verworden is tot ‘Your Valentine’. En wonder boven wonder kon ze weer zien.
Note: Wanneer gelovigen Valentijn om raad vroegen gaf hij hen een bloem en dat zou een mogelijke verklaring zijn voor de bloemengroet tijdens Valentijnsdag. Ook bij het openen van het geheime kaartje aan de dochter van de cipier viel een bloemblaadje op de grond.

Valentijn 4 vervangt Romeins vruchtbaarheidsfeest
In de 18e eeuw werd geopperd dat het Valentijnsfeest op 14 februari is ingesteld om de oude Lupercalia, een Romeins (en wellicht nog ouder) vruchtbaarheidsfeest, te vervangen. Lupercalia werd op 15 februari gevierd ter ere van Juno, de Romeinse beschermgodin van de vrouw en het huwelijk, en Pan, de god van de natuur. Voor de Romeinen in het oude Rome was dit destijds een belangrijk feest. Volgens het verhaal werden de namen van ongehuwde jonge vrouwen in een grote kom gegooid. Ongehuwde mannen mochten dan om de beurt een naam trekken. Tijdens het feest waren de twee jonge mensen die aan elkaar gekoppeld werden elkaars partner. Toen in Europa het christendom opkwam, werd dit heidense feest door de Kerk verboden. In 496 zou paus Gelasius daarom het Lupercalia-feest van 15 februari veranderd hebben in (Sint)Valentijnsdag op 14 februari.

Valentijn 5 vervangt helemaal niet het Romeinse vruchtbaarheidsfeest
Andere historici ontkrachten bovenstaande theorie en hebben een compleet andere versie van Lupercalia. In deze versie is het een festival ter ere van Lupercus, de god van de schaapherders, en Lupa, de wolvin die Romulus en Remus opvoedde. Volgens een beschrijving van de Griekse historiograaf Plutarchus begon het feest met de rituele slachting van een hond en twee geiten, waarna de geitenhuid werden verwerkt tot een aantal riemen. Vervolgens renden een aantal jonge mannen naakt door de straten van Rome, waarbij ze de riemen gebruikten om uit te halen naar de toegesnelde en zeer enthousiaste vrouwen. Iedere vrouw die geraakt werd zou namelijk zwanger worden, of, indien ze dat al was, een goede bevalling hebben. Het feest vond weliswaar plaats op 14 februari, maar erg romantisch was het dus niet. Historici vermoeden daarom ook hier dat het verband tussen Valentijnsdag en de Lupercalia een later verzinsel is.

Wie het weet, mag het zeggen!
Zoveel versies als er historici bestaan, dus nogmaals benadruk ik niet het historische aspect van Valentijnsdag. Juist in het huidige tijdperk verandert de wereld van liefde razend snel. Geen anoniem kaartje, maar gewoon een post of Facebook of foto op Instagram.

Tips: Neem Valentijnsdag niet te serieus, zie het als een ‘gimmick’  iets ludieks. Juist wanneer je op deze dag denkt je kans te pakken, forget it. En vooral niet anoniem, dat zet geen zoden aan de dijk, dus verloren energie.

NO-ValentiNO
De ‘liefde verklaren’ op 14 februari is te opvallend, te doorzichtig en doet afbreuk aan de werkelijke liefde. Wanneer je het hele jaar niet je liefde hebt getoond, doe dit dan vooral NIET OP 14 FEBRUARI. De Italiaanse naam zegt het al: ValentiNO, no no no, nee, nee en nog eens NEE!

PS: Pakistan heeft het vieren van Valentijnsdag verboden, dus het houdt gemoederen bezig. Zijn het niet de winkeliers, dan wel de staatshoofden en kerkvorsten……

Klik hier voor alle blogs ‘il Tramonto’

© www.iltramonto.eu – redactie: Sjaak Verweij – foto’s: Ad Smets

L’amore, een boek over twee Nederlanders die een nieuw bestaan opbouwen in Italië

Bronnen: Is-Geschiedenis, Wikipedia