il Tramonto

De oude heks wordt op de brandstapel geplaatst

In Italië wordt op 6 januari de kerstperiode officieel afgesloten. Deze feestdag heeft verschillende benamingen: Driekoningen, Epifanie of Openbaring van de Heer (Solemnitas Epiphaniae Domini in het Latijn). En later is hier in Italië ‘La Befana’ aan toegevoegd.

La Befana is een vriendelijke oude Italiaanse heks. Zoals wij op 5 december Sinterklaas vieren, zo wordt in Italië op 5-6 januari Epifania gevierd. In deze nacht komt La Befana de kinderen cadeautjes brengen. Alleen die zoet zijn geweest, de stoute kinderen krijgen kolen en as. Onze Sinterklaas rijdt op zijn witte paard Americo, La Befana vliegt op haar bezem rond en heeft een zak met cadeautjes over haar schouder hangen.

De nieuwe heks komt met de boot aan en brengt kadootjes mee

Historie of een verzonnen traditie?
De herkomst van La Befana dateert nog uit verre tijden, men zegt wel eens dat de geschiedenis terugvoert tot de Kelten en Druïden die in de Alpen hun eigen riten hadden. Anderen beweren dat haar primaire functie dient om de band tussen de familie en de voorouders aan te halen en te versterken door uitwisseling van cadeaus. De kinderen vormen daarbij de vertegenwoordigers van de voorouders. Weer anderen beweren dat La Befana een afgeleide is van het Griekse woord Epiphaneia. Zij brengt cadeautjes als herinnering aan de cadeaus die aan het kindje Jezus werden gebracht door I Re Magi, de drie koningen.

La Befana is in de Christelijke versie een oude vrouw die de Drie Wijzen ontmoet die haar de weg naar het kindje Jezus vragen. Zij weet het antwoord niet. De drie wijzen vragen haar om mee te gaan maar dat doet ze niet. Later krijgt ze daar spijt van en gaat ze zelf alsnog op zoek naar het kindje Jezus. Tot op de dag van vandaag is ze nog steeds op zoek. Alhoewel ze het kindje Jezus nooit gevonden heeft, vindt ze in elk kind een stukje van Jezus. Daarom geeft ze de kleine kinderen een geschenk.

Het vuur raakt nu ook de oude heks. Ze gaat er echt aan!

Cadeautjesheks wordt verbrand
La Befana (de heks) is in onze ogen wellicht een merkwaardig verschijnsel maar voor Italië net zo gewoon als voor ons Sinterklaas. En toch kan het nog gekker. In Noord Italië wordt op veel plaatsen een grote brandstapel gemaakt, die op de avond van 5 januari wordt aangestoken. Ook over de herkomst van deze traditie lopen de meningen uiteen (oud Keltisch gebruik?). “Wat heeft dit nu met de oude heks te maken?” hoor ik de lezer zich al afvragen. Op vele plaatsen wordt bovenop de brandstapel een heks van stro geplaatst, zittend op haar bezem en getooid met een grote zwarte vilten hoed.

Het verbranden van de brandstapel en de oude heks zouden symbool staan voor het afsluiten van het afgelopen jaar, het verleden of het afgelopen oogstjaar om weer vooruit te kijken naar het nieuwe jaar. Er bestaat zelfs een bijgeloof dat de richting in welke de rook van de brandstapel waait, aangeeft of het een voorspoedig of slecht jaar gaat worden.

Klik hier om een filmpje te bekijken dat we eerder hebben gemaakt.

La Foghera Tal Timent in Pertegada

25 meter hoge vuurzee
‘Ons’ dorp Pertegada heeft één van de grootste brandstapels van heel Noord Italië en draagt de naam ‘La Foghera’ (elders Foghere, Fogoron, Fogaròn, Fugarizze, Panevin, Boreòn of Pignarûl genoemd). De brandstapel van 25 meter hoog wordt gebouwd op een vlot en midden op de rivier de Tagliamento geplaatst. Vanuit het duister op de rivier verschijnt een groep met fakkels verlichte kano’s. Vervolgens zegent de pastoor de fakkel die de Foghera gaat aansteken. De vuurzee van 25 meter hoog midden op de rivier met aansluitend een enorme vuurwerkshow is een groot spektakel en trekt vele duizenden bezoekers. Na afloop verschijnt de ‘nieuwe’ oude heks met cadeautjes voor de kleinsten. Het publiek vermaakt zich met iedereen een Buon Anno (Gelukkig Nieuwjaar) te wensen onder het genot van vin brulè (Italiaanse Glühwein) en pinza, een stevige cake van maismeel gevuld met dadels, pijnboompitten, appel en pompoen. Een lekkernij die alleen maar op 5 en 6 januari gegeten wordt.

Afsluitend vreetfestijn
Op 6 januari wordt de feestdag veelal gevierd met een uitgebreide lunch of feestelijk diner. En dan is het toch echt afgelopen met het gefeest. De kerstboom wordt afgetuigd, alle versieringen gaan weer naar zolder en elk dorp breekt de Presepio (de kerststal) af. Op 7 januari begint het werkzame leven en ook de scholen starten weer. Zelfs in de wetenschap dat er nog diverse panettone’s en andere lekkernijen over zijn van de feestdagen, denken vele Italianen het vanaf 7 januari rustiger aan te doen. In ieder geval tot februari, want het volgende feest ‘Carnevale’ staat al weer bijna op de stoep.

[Show slideshow]