Aiello del Friuli – het dorp van de zonnewijzers

Een bezoek aan Aiello, ‘het dorp met de zonnewijzers’ met 100 zonnewijzers in de stad en nog eens 20 bij het museum. Dat betekent een interessante en leerzame stadswandeling met veel klokkijken…..

De zonnewijzers van het dorp Aiello del Friuli getuigen van een voorouderlijke traditie om met behulp van de zon de tijd aan te wijzen. Deze prachtige tijdmeetinstrumenten sieren de gevels van huizen, boerderijen, publieke gebouwen, stads- en dorpshuizen.

De zonnewijzers, veelal voorzien van (godsdienstige) slagzinnen en gezegdes, vertonen zich hier in de vorm van fresco’s of beelden.

bij deze zonnewijzer geeft je eigen schaduw de tijd aan

De wijzen uit het Oosten….
De zonnewijzer is het allereerste hulpmiddel om de tijd van de dag aan te duiden en is uitgevonden door de Oude Egyptenaren en Mesopotamiërs. De oudste zonnewijzers waren de obelisken en schaduwklokken van de astronomen. Met behulp van de schaduw van de zon stelden zij de tijdstippen van de dag vast. Elke dag werd ingedeeld in twaalf delen, de uren.

Liefhebbers van het gnomonica-erfgoed (gnomonica=de wetenschap die zonnewijzers bestudeert) kunnen in Aiello de zonnewijzerroute afleggen en op de binnenplaats van het lokale museum – Museo della Civiltà Contadina del Friuli Imperiale – staan nog eens 20 nagebouwde historische zonnewijzers. Doch ook voor leken – zoals wij – is het een intrigerende ervaring.

Wij startten bij het museum om daar een plattegrond met uitleg te halen. Een leerzaam begin, want het is niet zo simpel als je zou vermoeden. Elke zonnewijzer heeft zo z’n eigen gebruiksaanwijzing om de tijd af te lezen. Twee zonnewijzers sprongen er in mijn ogen bovenuit. De eerste leek op een soort halve wereldbol, maar dan de binnenkant ervan. Door een klein gaatje in de bovenkant vormt het licht (de zon) een mini-spotlight aan de binnenkant om het tijdstip te kunnen aflezen. Bij de tweede moet je zelf op één van de twaalf vlakken, de kalendermaanden, gaan staan en dan geeft je eigen schaduw het juiste tijdstip aan. Geniaal!!

Juiste tijdstip, alhoewel……… de zonnewijzers geen rekening houden met onze kunstmatig ingestelde zomer- en wintertijd. Maar per slot van rekening gaat het bij een bezoek aan Aiello om de culturele en wetenschappelijke waarde en niet het tijdstip op de nanoseconde.

Vervolgens gewapend met de plattegrond het dorp in om de zonnewijzers te spotten. Het was die dag 35 graden en we hadden ons voorgenomen niet alle 100 zonnewijzers te bezoeken, c.q. te fotograferen. Genoeg is genoeg.

Hebben wij weer….
In een soort mini-hofje van vijf huizen hadden we eerst op de hoek een zonnewijzer bekeken en gefotografeerd en voelden we ons enigszins ongemakkelijk om het privéterrein op te lopen op zoek naar nog twee zonnewijzers. Komt er een man naar buiten die direct op ons afloopt. Oh jee, een geïrriteerde bewoner die ons van z’n erf wil jagen? Niets was minder waar, het bleek de initiatiefnemer van het zonnewijzer-project te zijn, die ons enthousiast kwam begroeten en trots was dat wij ZIJN zonnewijzers kwamen bekijken.

Sjaak Verweij samen met Aurelio Pantanali

boven de zonnewijzer van Aurelio Pantanali, de eerste in Aeillo

De historie
Nou ja, historie…… Twintig jaar geleden was het huis van Aurelio Pantanali aan een verfbeurt toe. In zijn oude woning was honderd jaar geleden een raam dichtgemetseld, wat duidelijk zichtbaar was door een terugvallend ‘nisje’. Meestal wordt zoiets gedecoreerd met een fresco van Maria of een andere heilige. Hij koos voor een zonnewijzer. Na enig speurwerk had hij zijn eigen zonnewijzer ontworpen en moest hij alleen nog een expert inschakelen om zijn zonnewijzer ‘in te stellen’. Zijn buren, vrienden en stadgenoten raakten zo enthousiast dat ze ook een zonnewijzer wilden en vroegen hem de coördinatie op zich te nemen, waardoor hij nu uitgegroeid is tot ‘professor zonnewijzer’ met een kennis van wereldfaam. Zo heeft hij samen met een vriend de werking van een tweeduizend jaar oude zonnewijzer weten te ontrafelen, iets wat de wetenschap nog niet was gelukt. Hij hoopt nu op een wereldwijde erkenning nu zijn theorie blijkt uit te komen. Het is een groot project geworden want die antieke Griekse zonnewijzer hebben ze helemaal nagebouwd zodat ze de werking ervan goed konden bestuderen.

Na twintig jaar is het aantal zonnewijzers in Aiello uitgegroeid tot ruim honderd. Gesteund door de lokale autoriteiten zijn ook de scholen, het politiebureau en het dorpshuis voorzien van zonnewijzers. Een deel van de ontwerpen zijn van de hand van Aurelio, maar er werden ook kunstschilders in de arm genomen. De zonnewijzers op de muren van huizen zijn allemaal gepersonaliseerd met een thema gekozen door de bewoner en voorzien van een Latijnse of Griekse spreuk. Inmiddels viert dit dorp ieder jaar het zonnewijzersfeest.

Aurelio Pantanali was zo enthousiast over het bezoek van twee Nederlandse journalisten dat hij ons ruim een half uur aan de praat hield. Tussendoor liep hij naar binnen om de boeken te halen die hij gepubliceerd had over de zonnewijzers van Aiello, inmiddels al drie. Wij kregen een aantal boeken cadeau als naslagwerk om mee te nemen naar Nederland. Wat een spontaniteit, wat een enthousiasme, heerlijk om zoiets mee te maken. Ja, dat hebben wij weer. Toeval of moest het gewoon zo zijn…..

In ieder geval hebben we volop genoten van onze wandeltocht door dit kleine doch prachtige dorpje. We waren er al heel wat keren met de auto doorheen gereden en we hebben nooit geweten hoe mooi het was. Wat een oudheid, prachtige huizen en bijzonder mooie tuinen. Ook heel erg mooi was het klooster met de naastgelegen historische kerk.

Wij sloten oververhit doch zeer voldaan onze zonnewijzerroute af met een glas witte wijn op het terras tegenover het museum. Een overheerlijke geurige Friulano (ex-Tocai) van een lokale wijnboer voor € 1,- per glas (niet getapt van het vat, maar uit de fles).

Bezweet, moe en voldaan…. Dan smaakt een wijntje nog beter!!!!!!!!!!

Toeristische tip: Tegenover het museum bevindt zich een bar annex restaurant waar je voor de vaste prijs van € 11,- een ‘pranzo’ (warme lunch) kunt eten. Een pasta als voorgerecht, een hoofdgerecht, een dessert en dat allemaal inclusief bronwater, wijn en koffie. Wanneer je vooraf bij het museum de plattegrond afhaalt, de twintig zonnewijzers bekijkt op de binnenplaats en vervolgens op het terras geniet van een echte Italiaanse warme lunch voor slechts het luttele bedrag van € 11,- kun je vervolgens de zonnewijzerroute door Aiello volgen.. Na een interessante wandeling of fietstocht langs de schitterende zonnewijzers is de lunch inclusief de wijn ‘gezakt’ en kun je je weg vervolgen door het mooie Friulië.

KLIK HIER VOOR ALLE BLOGS OP ‘IL TRAMONTO’

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on Google+Email this to someonePrint this page

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *